Witte Donderdag – Vuile handen

Schriftlezingen: Exodus 12,1-8+11-14 en Johannes 13,1-15

‘Welnu, als Ik, jullie Heer en meester, jullie voeten heb gewassen, dan behoren jullie ook elkaar de voeten te wassen. Ik heb jullie het voorbeeld gegeven: je moet doen zoals Ik voor jullie heb gedaan.’ (Johannes 13,14-15)

Toen we het hadden over de voorbereiding van de viering van Witte Donderdag, was niet iedereen enthousiast over de rite van de voetwassing. Een mevrouw die in de thuiszorg werkt, merkte op: ‘Wat is daar bijzonder aan, iemand de voeten wassen? Mensen wassen is mijn dagelijks werk. Als iemand zich niet langer zelf kan redden, krijgt hij hulp van iemand anders. Die wordt daar soms voor betaald, soms niet. Het belangrijkste is dat de zorg er is, want zorg is een recht.’

Die opmerking laat zien dat we in een andere tijd leven als Jezus. Wij hebben geen idee van de emotie die Jezus’ leerlingen gevoeld moeten hebben, toen Hij hen de voeten waste. Dat werd als een slavendienst gezien. De senatoren van Rome voelden zich dodelijk vernederd, toen keizer Caligula hen dwong hem de voeten te wassen. In de Joodse samenleving kwam daar nog bij dat je onrein kon worden door iemands voeten aan te raken. Immers, voeten komen in contact met de straat, met afval en met het vuil van onreine dieren.

Het zegenen van brood en beker was daarentegen een eer, een voorrecht van de huisvader. Diezelfde huisvader zou zijn gasten nooit de voeten wassen. Dat Jezus, de meester en Heer, zijn leerlingen de voeten waste, was helemaal ondenkbaar. Johannes noemt het initiatief van Jezus daarom een gebaar van liefde tot het uiterste, maar Petrus ziet het als een slavendienst, die hij niet accepteert. Maar Jezus zet door. Iemand kan immers geen tafelhoofd zijn, als hij niet ook de eerste is om zijn handen vuil te maken.

Iedereen heeft recht op zorg. Daarover zijn we het eens, in theorie tenminste. Maar met rechten en plichten alleen heb je nog geen menselijke samenleving. Daar is meer voor nodig. Je hoeft maar naar verpleegkundigen in een verpleeghuis te kijken. Voor hen telt niet zozeer waar een bewoner recht op heeft dan wel wat hij nodig heeft. Dat is vaak niet in termen van rechten en plichten uit te drukken. Daarom brengen we vanavond Jezus in beeld, die een schort om doet en knielt bij zijn broeders en zusters, uit liefde. Laten we doen als Hij.

Jan Hulshof

Afbeelding: Sieger Köder