Openbaring des Heren – Openbaring naar twee kanten

Schriftlezingen: Jesaja 60,1-6, Efese 3,2-3a+5-6 en Matteüs 2,1-12

Welke ster?
Het feest van de Openbaring des Heren,
dat voor de oosterse christenen
het eigenlijke kerstfeest is,
stelt aan ons de vraag
hoe we in het leven staan.
Met wat voor houding en instelling zijn wij op weg gegaan,
volbrengen wij de reis van ons leven,
door welke ster laten wij ons leiden?

We gedenken en vieren op deze dag
dat wijzen uit het oosten
hun land verlieten
om de pasgeboren Koning der Joden te zoeken en te eren.
Dat is niet niks.
TV programma’s laten ons zien
hoe mensen het ervaren
om naar een heel ander land te verhuizen,
soms helemaal naar het einde van de wereld.
Anderen maken een reis om de wereld
en trekken daar een jaar voor uit.

Op weg, maar hoe?
Zo’n vertrek of verblijf valt niet altijd mee,
je moet wel op een bepaalde manier
in het leven staan
en er op ingesteld zijn
dat het in de praktijk
allemaal toch wel iets anders is
dan je tevoren had gedacht,
dat het bijvoorbeeld
niet overal zo gemakkelijk is
om nieuwe kennissen te maken,
zeker als je de taal niet spreekt,
dat je kunt verdwalen of stranden
of dat er andere tegenvallers zullen komen.
En het maakt ook heel veel uit
hoe mensen op weg gaan:
ik ken een katholieke organisatie
die jongeren uitzendt
om in een ontwikkelingsland te gaan helpen;
die jongeren maken natuurlijk ook
allerlei moeilijkheden mee.
Die uitzending heeft een doel:
het is voor God en om andere mensen bij te staan,
dat deze jongeren op weg gaan;
De uitzending biedt vrijwel altijd een mooie, rijke ervaring,
waar de jongeren anders van terug komen.
Die doet meer met het leven van iemand
dan zomaar een jaar studeren in het buitenland,
hoe verrijkend ook dat al kan zijn.
Het hangt dus allemaal wel mede af
van de instelling en het doel waarmee mensen op weg gaan.
En dat geldt eigenlijk wel voor alles in het leven.

De ster van openheid
De wijzen uit het oosten
zijn heel open op weg gegaan
na het zien van een ‘supernova’,
waaraan in hun traditie een bijzondere profetie
over de geboorte van een koning was verbonden.
Zij hadden niet de Joodse achtergrond,
zij kenden niet de boodschap van de profeten van het Oude Testament,
maar zij lieten alles achter
en kwamen om te zoeken en te vinden met een grote openheid:
de Heer kon zich aan hen kenbaar maken.
Dat maak ik ook in het heden mee:
dat mensen zonder geloofsachtergrond
of met een andere achtergrond
wél heel open staan om de waarde en zin van het leven te ontdekken
en geleid door die ster van openheid
God en de kerk gaan ontdekken.
Voor sommigen van hen
komt die zoektocht zelfs uit bij het priesterschap.
Zij zijn zoals de wijzen op zoek gegaan.

Bedreigd, sluit hij zich af
Daartegenover staat koning Herodes,
die eigenlijk alle kennis in huis heeft:
hij wéét met hulp
van hogepriesters en Schriftgeleerden wie de Christus is
en waar Hij geboren zou worden;
hij weet alles,
maar zijn insteek is volkomen verschillend
van die van die vreemdelingen die bij hem aan komen kloppen.
De vraag en de boodschap
van die wijzen uit het oosten
roepen bij Herodes verontrusting op
en bezorgdheid om zijn eigen positie:
Hij ziet het Kind als bedreiging
en begint zijn leven en macht
met alle middelen te verdedigen.
Hij komt zelf niet naar buiten,
blijft in zijn Jeruzalems paleis:
die wijzen moeten maar gaan zoeken,
terug komen en hem melden waar dat Kind zich bevindt.
Hij gaat niet op zoek
en sluit zich op en af!

Twee levensstijlen
In het evangelie over de ster die naar Bethlehem leidt
ontmoeten we dus twee levensstijlen
Herodes gaat er niet op uit en sluit zich af,
hij verdedigt zijn eigen leven als een bastion:
niemand mag aan hem komen,
al het nieuwe wordt bedreigend,
hij zoekt zijn zekerheid in wat hij heeft.
We weten uit de geschiedenisboeken
dat dit een patroon werd in zijn leven:
steeds weer waren er mensen
waardoor hij zich bedreigd voelde
en die uit de weg moesten worden geruimd,
zodat hij een spoor van lijken heeft achter gelaten.

Die wijzen uit het oosten daarentegen
stelden zich als het ware kwetsbaar op door op weg te gaan,
het onbekende tegemoet.
Zij worden door de traditie als koningen afgebeeld
vanwege de profetie van Jesaja
die de eerste lezing van dit Hoogfeest is
en vanwege hun koninklijke geschenken: goud, wierook en mirre.
En zij worden tegelijk als mensen
van verschillende rassen en leeftijden afgebeeld:
de één is jong,
de volgende van middelbare leeftijd
en de laatste is een oude man.
Dit alles om ons te zeggen:
die koningen zijn wij allen,
die wijzen zijn ook wij
als we op weg gaan,
de ster achterna;
als we ons hart en ons leven openen om de Heer te zoeken en vinden.

Dat is het wat de Heer van ons verwacht:
een zekere liefdevolle openheid
voor Hem en onze medemens.

Openbaring
Dit feest heet officieel: Openbaring des Heren.
Dat legt er de nadruk op dat het de Heer zelf is die zich openbaart.
Het is niet onze verdienste, onze kracht,
ons heldere inzicht, onze wijsheid.
Uiteindelijk is alles genade, een gave van God
en als je ook dat kunt zien,
kun je in feite alleen maar dankbaar zijn als je,
geleid door Zijn ster,
op weg bent gegaan
om Hem te vinden.

† Jan Hendriks

Afbeelding: Sebastiano Iervolino via Pixabay

Vier keer per jaar een nieuwe, rijk gevulde Klooster! om even mee op adem te komen.
Nu voor maar € 45!