Nieuwe monastieke beweging – Millennials op zoek naar gemeenschapsvorming

De monniken zijn terug, betoogt Rosaliene Israël op De Bezieling. En wel in de gedaante van voornamelijk protestantse millennials die samen leven, bidden en gastvrijheid bieden in moderne stadskloosters en christelijke leefgemeenschappen. Waarom ontstaan deze leefgemeenschappen juist nu? Voor welke uitdagingen staan zij? En wat is hun plaats in het religieuze landschap?

Waarom voelen millennials (de generatie geboren tussen begin jaren tachtig en eind jaren negentig) zich aangesproken door nieuwe gemeenschapsvormen zoals stadskloosters en christelijke leefgemeenschappen? Wat is er aan de hand? Om zicht te krijgen op dit fenomeen, is het nodig uit te zoomen en wat er met name op het protestantse kerkelijke erf sinds enkele decennia gaande is.

Pioniersplekken
Het aantal kerkleden en kerkgangers neemt al jaren gestaag af en steeds minder mensen identificeren zich met christelijke geloofsopvattingen. Tegelijkertijd is er onverminderd behoefte aan zingeving en zoeken mensen naar vormen van spiritualiteit buiten de gebaande, institutioneel-kerkelijke paden. In reactie op deze ontwikkelingen heeft de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in 2012 besloten om geld vrij te maken om honderd ‘pioniersplekken’ te realiseren: experimentele vormen van kerk-zijn, gericht op populaties en sectoren van onze maatschappij, die van de kerk vervreemd zijn. Een groeiend aantal van deze initiatieven heeft ‘monastieke’ trekken. Denk aan ‘Bid in de binnenkamer’, een ‘klooster in the cloud’ met een online getijdengemeenschap en een virtueel klooster. Of neem ‘Nijkleaster”: een nieuwe monastieke gemeenschap rond een historisch kerkje op het Friese platteland, waar spirituele retraites en pelgrimages georganiseerd worden, geïnspireerd op de spiritualiteit van Iona (‘kloostereiland’ voor de kust van Schotland).

Een specifieke vorm van deze opkomende monastieke initiatieven is die van de christelijke leefgemeenschap: een gemeenschap waar christenen wonen, beschikken over gemeenschappelijke leefruimten, vormgeven aan een gezamenlijk gebedsleven en gastvrijheid verlenen. Zo werden bijvoorbeeld in Amsterdam, waar ik bijna twintig jaar woon en werk, de afgelopen tien jaar bestaande hofjes en wijk- en kerkgebouwen omgevormd tot (diaconale) leefgemeenschappen verbonden aan de Protestantse Kerk Amsterdam (PKA), de Protestantse Diaconie Amsterdam, de Evangelisch-Lutherse Gemeente Amsterdam en Lutherse Diaconie Amsterdam. Deze leefgemeenschappen kenmerken zich door een gedeelde spiritualiteit of roeping, gastvrijheid in de vorm van tijdelijke opvang en betrokkenheid op hun directe omgeving. Voorbeelden hiervan zijn de Eltheto-gemeenschap (in Amsterdam-Oost), de Augustanahof en de Hugo de Groothof (beide in Amsterdam-West). Initiatieven die hand in hand gaan met de herwaardering van kerkgebouwen en kerkelijk vastgoed én ander vormen van christelijke presentie dan de ‘traditionele’ stedelijke (wijk)gemeente.

Lerende netwerken
Inmiddels maken deze leefgemeenschappen en de eerder genoemde monastieke initiatieven deel uit van de toekomstagenda van de genoemde Amsterdamse kerken en diaconieën en de landelijke PKN. Tevens verenigen deze nieuwe gemeenschapsvormen in ‘lerende netwerken’:  Zo richtte de PKN een landelijk netwerk monastieke initiatieven op. Recentelijk werd de oecumenische Vereniging van Nederlandse Religieuze Leefgemeenschappen opgericht. En in de Amsterdamse context organiseert de Protestantse Diaconie stedelijke netwerkontmoetingen voor de leefgemeenschappen en ondersteunt de Protestantse Kerk Amsterdam deze groepen door budget vrij te maken voor advisering en begeleiding.

De interesse voor nieuwe gemeenschapsvormen die losjes geïnspireerd zijn op monastieke spiritualiteit is er trouwens niet alleen binnen de PKN, maar in de breedte van de protestantse wereld. Dan denk ik bijvoorbeeld aan Ki Tov (in Utrecht, in een pand van de Fraters van Tilburg): een gemeenschap geïnspireerd door de spiritualiteit van Taizé. En aan het Kleiklooster (in Amsterdam Zuid-Oost): geïnspireerd door de benedictijnse spiritualiteit. Inmiddels is het begrip ‘nieuwe monastieke beweging’ gemeengoed in het protestantse taalveld.

Deze terminologie hebben we te danken aan de Amerikaanse publicist Shane Claiborne, die met vrienden een gastvrije gemeenschap stichtte, geraakt als hij was door de maatschappelijke problemen in zijn stad en aangestoken door de monastieke idealen van Benedictus en Franciscus. Dit initiatief groeide uit tot een beweging van gemeenschappen, die ‘new monasticism’ wordt genoemd. Gemeenschappelijke delers van de aan deze beweging gelieerde initiatieven zijn: de focus op een vreedzaam, contemplatief en ‘geordend’ leven, gastvrijheid ten opzichte van vreemdelingen en ecologisch bewustzijn. Claibornes ideeën inspireren de van oorsprong orthodox-protestantse millennials in Nederland, die we terugvinden onder de bewoners en initiatiefnemers van stadskloosters en christelijke leefgemeenschappen.

Waarom nu en wat zijn de uitdagingen?
Lees verder op De Bezieling
of bekijk de presentatie (ong.10 minuten)

https://youtu.be/a4PGqax_snI

 

Vier keer per jaar een nieuwe, rijk gevulde Klooster! om even mee op adem te komen.
Nu voor maar € 45!