H. Titus Brandsma – 27 juli

Anno Brandsma werd op 23 februari 1881 geboren in de buurt van de Friese stad Bolsward. In 1898 trad hij in bij de Karmelieten en kreeg de kloosternaam Titus. Zijn priesterwijding volgde in 1905.  Aanvankelijk werd hij docent filosofie aan de Karmelietenopleiding in Oss en in 1923 hoogleraar wijsbegeerte en mystiek aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. 

Wegens zijn verzet tegen de Duitsers werd hij gearresteerd: hij had NSB-propaganda in de katholieke media verboden. Via de strafgevangenis in Scheveningen en kamp Amersfoort kwam hij uiteindelijk in concentratiekamp Dachau terecht. Daar stierf hij de dood van een heilige. Op 15 mei 2022 werd hij heiligverklaard. Zijn feestdag wordt gevierd op 27 juli.

Een leed

Een leed kwam telkens op mij aan,
onmogelijk om het af te weren,
met geen tranen te bezweren,
‘k had het anders lang gedaan.

Toen ging het boven op mij staan,
tot ik stil lag zonder weren.
Duldend wachten moest ik leren
en toen eerst is het heengegaan.

Dit is nu al een poos geleën,
ik zie het nu van verre nog
en ik begrijp niet waarom toch
ik toen zo leed met veel geween.

Titus Brandsma

Deze tekst werd geschreven door Titus Brandsma toe hij in 1942 gevangen zat in kamp Amersfoort. De tekst is in 2008 op muziek gezet door Chris Fictoor, koordirigent, kerkmusicus en sinds 1993 lekenbroeder in de orde van de Karmelieten.
Hij schrijft daarover:

De gevangenschap van Titus in Kamp Amersfoort in maar 1942, zo vlak voor zijn deportatie naar Dachau, moet voor hem een verschrikkelijk moment zijn geweest. I zie zijn tekst dan ook als een heilige getuigenis van een martelaar. Het is indrukwekkend hoe hij in die omstandigheden zo kernachtig, in slechts twaalf zinnen, een rouwproces kan beschrijven, als een innerlijke reis door het leed heen.
In de Karmelitaanse spiritualiteit en kloosterregel is stilte-ervaring fundamenteel. Als Titus schrijft ’tot ik stil lag zonder weren, duldend wachten moest ik leren’ laat hij zien hoe dat mystieke stilteproces in hem doorwerkt: daardoorheen te gaan, brengt hem tot een ‘niet-begrijpen’. Alle rationaliteit kan niet doorgronden hoe stil en alleen het verwerken van leed kan zijn.

Ondanks de strofische structuur van de tekst koos ik niet voor strofes met dezelfde melodie, daarvoor vond ik de beelden en ondertonen van de drie strofes te verschillend. Zo ontstond een  doorgecomponeerde vorm waarin de melodie een expressie is van de diepe impressie die de tekst meebrengt. De muziek beweegt langs een zoekende, draaiende melodie in de eerste strofe en een modulatie en opwaartse melodie in de tweede strofe, naar de berusting in de laagte van de derde strofe.

Titus Brandsma en de overgave aan God

Al is het samenzijn met al zijn vrienden voor Titus zeker een steun geweest, toch kan geen hunner verhinderen dat zijn gezondheid zienderogen achteruitgaat. Zijn geteisterde lichaam is als een broos vat waarvoor men zou vrezen het aan te raken om het niet te breken. En toch moet zo’n teer gestel nog zware arbeid verrichten, lange marsen afleggen, uren lang op de appèlplaats staan en allerlei plagerijen en zelfs mishandelingen verdragen. Maar steeds vindt hij in God zijn kracht en weerstand.

Zoals later bekend is geworden, heeft hij in zijn brieven naar huis nooit iets laten doorschemeren over de ellende die hij meemaakte. Het is steeds: ‘Mij gaat het goed!’ Eenmaal heeft hij eraan toegevoegd: ‘Men moet zich aan nieuwe toestanden aanpassen, wat met Gods hulp ook hier gelukt. Onze lieve Heer zal verder helpen!’ Klinkt uit zulke woorden geen geweldig godsvertrouwen? Zijn het geen woorden, die hem ten volle uittekenen? Temidden van alle ellende en narigheden, honger en pijnen, cijfert hij zichzelf geheel weg en stelt enkel een groot vertrouwen op God. Daar kan hij ook rustig zeggen: ‘Mij gaat het goed!’, want hij weet zich in Gods vaderhand, aan wie hij zich geheel overgeeft.

Rafaël Tijhuis, broeder Karmeliet die de oorlog heeft overleefd

Uit: Van Titus Brandsma tot Edith Stein, Adveniat

 

 

 

Vier keer per jaar een nieuwe, rijk gevulde Klooster! om even mee op adem te komen.
Nu voor maar € 35!