8e Zondag door het jaar C – Kijk naar jezelf

Schriftlezingen: Wijsheid van Jezus Sirach 27,4-7; 1 Korintiërs 15,54-58 en Lucas 6,39-45

Oud en wijs?
Er zijn verschillende gezegdes die ouderdom en wijsheid met elkaar verbinden: “Je bent oud en wijs genoeg”, zeggen we en “wijsheid komt met de jaren”, maar ook zeggen we wel: “Hoe ouder, hoe gekker”. Hoe worden we ouder – dat gaat vanzelf – en wijzer – dat gaat niet vanzelf?

Wijze gezegdes
We kennen misschien mensen die regelmatig met wijze gezegdes voor de dag komen of kwamen. Vaak zijn dat gezegdes of spreekwoorden die al van generatie op generatie zijn overgeleverd en die gedragen worden door de ervaring van vele geslachten. Dat geldt voor het evangelie van deze zondag. Daarin staan verschillende gezegdes die ons heel bekend in de oren klinken: ‘kan de ene blinde de andere leiden?’ ‘De leerling staat niet boven de meester’. ‘Haal eerst de balk uit je eigen oog, voordat je kijkt naar de splinter in het oog van de ander’. Het zijn wijze gezegdes van Jezus die van geslacht op geslacht worden herhaald en die ouders aan hun kinderen doorgeven. Om als een goede boom te zijn… Dit evangelie bestaat uit twee delen: het eerste deel zegt dat we uit onszelf blind zijn – ‘kan de ene blinde de andere leiden?’ –, dat we vorming nodig hebben – ‘de leerling staat niet boven de meester’ – en dat we aan onszelf moeten blijven werken – ‘haal eerst die balk uit je eigen oog’ –. Het tweede gedeelte van het evangelie gaat over de situatie die ontstaat, als we ons wel of niet blijven inzetten voor die vorming van onszelf: proberen we onszelf in te zetten om beter te worden, dan worden we als een goede boom, die goede vruchten voortbrengt.

Kijk naar jezelf
Mensen in onze tijd zijn kritisch. We zijn op allerlei terreinen erg verwend. Er zijn weliswaar ook in onze tijd mensen die heel eenvoudig leven in een geest van evangelische armoede, maar veel mensen mopperen en klagen als er iets niet naar hun zin gaat. Het evangelie zegt: De beste kritiek is zelfkritiek: kijk naar die balk, niet naar die splinter, dat wil zeggen: neem je eigen doen en laten, je denken en spreken eens onder de loep, kijk er maar eens kritisch naar: heb ik het goed gedaan, ga ik zo goed, is het beter een andere weg te bewandelen, een andere manier te vinden, het anders aan te pakken? Blijf die vraag maar stellen, een leven lang.

Eigen wijsheid?
De basis voor zelfkritiek is nederigheid en eenvoud. Een eenvoudig en nederig mens zal een op– of aanmerking die hem of haar wordt gemaakt, opnemen en overwegen. Niet dat we alles wat er gezegd wordt voor zoete koek moeten aannemen; mensen maken ook op– en aanmerkingen die helemaal niet zo juist en ter zake zijn. In de zogenaamde goede raad die anderen ons geven, spelen soms ook eigen belangen mee. Of mensen willen door hun raad een probleem toedekken, iets recht praten om problemen uit de weg te gaan. We hoeven dus niet overal in mee te gaan, maar toch: als we gaan zeggen: ik ben wijs, ik weet het wel, niemand hoeft me meer iets te zeggen, ik ben zelf oud en wijs genoeg dan is dat misschien in veel gevallen waar, maar zijn we toch niet verstandig bezig; het is goed ons te realiseren dat er nog vele inzichten en ervaringen zijn die ons kunnen verrijken.

Duizendmaal liever
Toen de kleine heilige Theresia de zorg kreeg voor haar mede-novicen en later novicemeesteres werd, schreef zij daarover: “Wat mij het zwaarste valt boven alles, dat is om op hun fouten te letten, hun meest onbetekenende onvolmaaktheden, en daar tegen een gevecht op leven en dood te beginnen. Ik wou zeggen: ongelukkig genoeg voor mij – maar nee, dat zou lafheid zijn! Ik zeg daarom: gelukkig voor mijn zusters. (…) Ik zou duizendmaal liever verwijten van anderen in ontvangst nemen, dan zelf verwijten te maken aan anderen”. Het feit dat zij liever over haar eigen fouten hoorde om die te verbeteren, maakte haar juist zo geschikt om aandacht te moeten besteden aan de fouten van anderen en te zijn als een leraar die een leerling helpt.

Dé leermeester
Op het gebied van het mens-zijn is aan ons de volle maat – het mens-zijn zoals God het bedoelt – geopenbaard, bekend gemaakt in Jezus Christus. De één zegt dit, een ander dat; je kunt natuurlijk blijven zeggen dat je het niet weet, dat je iedereen in zijn waarde moet laten, en dat overal wel iets in zit. Maar als je het daarbij laat, kom je niet verder. We hebben een leermeester nodig. Onze ouders waren of zijn dat waar zij ons voorgingen of gaan op de goede weg. Jezus is onze uiteindelijke leermeester. We kunnen in dit leven dus niet beter doen dan te kijken naar het mens-zijn dat Jezus ons heeft voorgeleefd, door ons hart naar Hem te richten, door Hem te ontvangen. Uiteindelijk is die leraar over wie het evangelie spreekt, dus Jezus zelf en alle andere leraren en voorbeelden in ons leven zijn dat maar omdat het licht van Jezus door hen heen straalt.

Zo leren we het meest
Het is menselijk om veel oog te hebben voor die splinter bij die ander en niet voor de balk in het eigen oog – niemand roddelt over zichzelf, weinigen doen zich graag minder goed voor dan ze zijn en het is gemakkelijker om flink over jezelf op te scheppen dan om je pijnlijkste zonden en tekortkomingen bloot te leggen in een gesprek of biecht; de meeste mensen komen graag goed voor de dag – maar we leren het meest door die balk te zien en aan onszelf te blijven werken met vallen en opstaan. Zo worden we ouder en wijzer.

† Jan Hendriks

Afbeelding: RepentAndBelieveTheGospel via Pixabay

Vier keer per jaar een nieuwe, rijk gevulde Klooster! om even mee op adem te komen.
Nu voor maar € 45!